Neem de stam. Staat de klank vóór -en van de infinitief in Ex softketchup (x, s, f, t, k, ch, p), dan komt er -te achter, in het meervoud -ten; anders -de, in het meervoud -den. Op school leer je dezelfde letters als ’t ex-kofschip.
In Ex softketchup: -te
-te(n)
De klank vóór -en is een x, s, f, t, k, ch of p: werken → werkte, lachen → lachte, wij werkten.
botsenbotstebotstenhard tegen iets aan komenMeestal met zijn: de auto is tegen een boom gebotst. Ook met hebben, vooral voor de botsing zelf: de auto’s hebben gebotst.
22 werkwoorden
Niet in Ex softketchup: -de
-de(n)
Elke andere klank krijgt -de: noemen → noemde, horen → hoorde, wij woonden.
Kijk naar de infinitief, niet naar de stam: beloven heeft een v, dus -de, ook al schrijf je de stam als beloof: beloofde. Zo ook verhuizen → verhuisde.
bedervenbedierfbediervenslecht worden, zoals oud eten; iets verpestenMet zijn als iets slecht wordt: de melk is bedorven. Met hebben als iemand of iets het verpest: de regen heeft het feest bedorven.
dansen
danste
dansten
op muziek bewegen
fietsenfietstefietstenrijden op een tweewielerMet zijn als je zegt waarheen: ik ben naar huis gefietst. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb de hele dag gefietst.
gapengaaptegaaptenje mond wijd opendoen als je moe bent
gebruikengebruiktegebruikteniets nemen om er iets mee te doen
hopenhooptehooptenwensen dat iets gebeurt
knopenknoopteknooptentouw of veters aan elkaar vastmaken
kokenkooktekookteneten bereiden op het vuur
lachenlachtelachteneen blij geluid maken omdat iets grappig is
makenmaaktemaakteniets laten ontstaan of bouwen
missenmistemisteniets niet halen, of verlangen naar iemand
ontdekkenontdekteontdekteniets vinden wat je nog niet kende
pochenpochtepochtenopscheppen over jezelf
rakenraakteraakteniets treffen of aanraken; in een toestand komenMet hebben als iets iets treft of aanraakt: de bal heeft de paal geraakt. Met zijn als iemand in een toestand komt: hij is in paniek geraakt.
sjokkensjoktesjoktenlangzaam en zwaar lopenMet zijn als je zegt waarheen: hij is naar huis gesjokt. Met hebben voor de activiteit zelf: we hebben de hele dag gesjokt.
snappensnaptesnaptenbegrijpen (informeel)
stoppenstoptestoptenophouden, of iets ergens in doenMet zijn als je ophoudt of tot stilstand komt: ik ben gestopt met roken. Met hebben als je iets stopt of ergens in doet: ik heb de auto gestopt, ik heb het in mijn tas gestopt.
veroorzakenveroorzaakteveroorzaaktenervoor zorgen dat iets gebeurt
wassenwastewastenschoonmaken met water en zeepMet hebben voor schoonmaken: ik heb de auto gewassen. Met zijn alleen in de oude betekenis 'stijgen' van water: het water is gewassen.
werkenwerktewerkteneen baan hebben, met taken bezig zijn
applaudisseerde
applaudisseerden
in je handen klappen voor iemand
arresterenarresteerdearresteerdeniemand meenemen naar het politiebureau
bellenbeldebeldencontact zoeken via de telefoon
bestellenbesteldebesteldenvragen om iets te laten brengen
betalenbetaaldebetaaldengeld geven voor iets
delendeeldedeeldeniets samen gebruiken of in stukken verdelen
erkennenerkendeerkendentoegeven, of officieel aanvaarden
feliciterenfeliciteerdefeliciteerdeniemand geluk wensen, bijvoorbeeld met een verjaardag
herhalenherhaaldeherhaaldennog een keer zeggen of doen
horenhoordehoordengeluid opvangen met je oren
hurenhuurdehuurdenbetalen om iets te mogen gebruiken
klagenklaagdeklaagdenzeggen dat je ergens niet blij mee bent
krabbelenkrabbeldekrabbeldenslordig en snel schrijven
leggenlegdelegdeniets plat ergens neerzetten
lenenleendeleendeniets tijdelijk geven of krijgen
lerenleerdeleerdenkennis opdoen, of iemand iets bijbrengen
luisterenluisterdeluisterdenmet aandacht horen
noemennoemdenoemdeneen naam geven, of iets zeggen
opererenopereerdeopereerdeneen patiënt in het ziekenhuis behandelen met een snee
proberenprobeerdeprobeerdeniets doen om te zien of het lukt
reagerenreageerdereageerdeniets terugzeggen of -doen
redenerenredeneerderedeneerdenlogisch nadenken
reparerenrepareerderepareerdeniets kapots weer heel maken
smerensmeerdesmeerdenboter of crème ergens over verdelen
snauwensnauwdesnauwdenboos en kortaf iets zeggen
spelenspeeldespeeldeneen spel doen, of muziek maken
studerenstudeerdestudeerdenleren aan een school of universiteit
sturenstuurdestuurdeniets naar iemand laten gaan
tellenteldeteldennagaan hoeveel er zijn
tobbentobdetobdenlang over zorgen nadenken
trainentraindetraindenoefenen om beter te worden, vaak in sport
treurentreurdetreurdenheel verdrietig zijn om een verlies
trouwentrouwdetrouwdeneen huwelijk sluitenMet zijn als iemand trouwt: ze is met hem getrouwd. Met hebben als iemand een paar trouwt: de ambtenaar heeft hen getrouwd.
vegenveegdeveegdenmet een bezem schoonmaken
verdienenverdiendeverdiendengeld krijgen voor je werk; recht hebben op iets
verleggenverlegdeverlegdenop een andere plek zetten
vertellenverteldeverteldeneen verhaal of nieuws doorgeven
vervullenvervuldevervuldenlaten uitkomen, zoals een wens
voelenvoeldevoeldenmerken met je lichaam of hart
vouwenvouwdevouwdenpapier of kleren dubbel leggen
wandelenwandeldewandeldenrustig te voet gaan, voor je plezierMet zijn als je zegt waarheen: ik ben naar het strand gewandeld. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb een uur gewandeld.
willenwilde / wouwilden / woudenzin hebben in iets; iets graag hebben of doenBeide vormen zijn goed: wilde of wou, wilden of wouden. De vormen met ou zijn informeler.
wonenwoondewoondenje huis hebben op een plek
44 werkwoorden
beloofde
beloofden
zeggen dat je iets zeker zult doen
blozenbloosdebloosdenrood worden in je gezicht
gelovengeloofdegeloofdendenken dat iets waar is
hoevenhoefdehoefdennodig zijn; vaak met niet: het is niet nodigBeide voltooide deelwoorden zijn goed: gehoeven en gehoefd. Met een ander werkwoord krijgt het perfectum de infinitief: ik heb niet hoeven werken.
kneuzenkneusdekneusdeneen blauwe plek oplopen of geven
razenraasderaasdenwild tekeergaan; heel snel gaanMet zijn als je zegt waarheen of waardoor: de auto is door de straat geraasd. Met hebben voor het tekeergaan zelf: de storm heeft de hele nacht geraasd.
reizenreisdereisdennaar andere plaatsen gaanMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar Spanje gereisd. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb veel gereisd.
stavenstaafdestaafdenmet bewijs laten zien dat iets klopt
stovenstoofdestoofdenlangzaam gaar laten worden in een pan met een deksel
turventurfdeturfdentellen met streepjes
veinzenveinsdeveinsdendoen alsof
verhuizenverhuisdeverhuisdenin een ander huis gaan wonen
vrezenvreesdevreesdenbang zijn voor iets
14 werkwoorden
praatte
praatten
met woorden iets zeggen tegen iemand
promotenpromoottepromoottenreclame maken voor iets
rustenrustterustteneven niets doen om bij te komen
stotenstootte / stietstootten / stietenhard ergens tegenaan komenStootte is de gewone verleden tijd; stiet, een oudere vorm, is ook goed.
vergrotenvergroottevergroottengroter maken
wachtenwachttewachttenblijven tot iets of iemand komt
7 werkwoorden
besteedde
besteedden
geld of tijd aan iets geven
bradenbraaddebraaddenvlees bruin en gaar maken in de oven of de pan
brandenbranddebranddenin vuur staan
ladenlaaddelaaddenspullen in een auto of boot zetten; een batterij vol stroom maken
radenraadde / riedraadden / riedeneen antwoord geven zonder het zeker te weten; advies gevenRaadde is de gewone verleden tijd; ried, een oudere vorm, is ook goed.
reddenreddereddeniemand uit gevaar halen
scheidenscheiddescheiddenuit elkaar halen; officieel uit elkaar gaan na een huwelijkMet zijn als twee mensen uit elkaar gaan: mijn ouders zijn gescheiden. Met hebben als je dingen uit elkaar haalt: ik heb het afval gescheiden.
smedensmeeddesmeeddenheet metaal een vorm geven
verbrandenverbranddeverbranddenhelemaal door vuur kapotgaan
verleidenverleiddeverleiddeniemand overhalen tot iets
verradenverraadde / verriedverraadden / verriedeniemand die je vertrouwt in de steek laten; een geheim doorvertellenVerraadde is de gewone verleden tijd; verried, een oudere vorm, is ook goed.
12 werkwoorden
bedriegen
bedroog
bedrogen
iemand oneerlijk voor de gek houden
beginnenbegonbegonnenmet iets starten
begrijpenbegreepbegrepensnappen wat iets betekent
bevallenbevielbevielenprettig zijn voor iemand; een baby krijgen
bewegenbewoogbewogenvan plaats of houding veranderen
bezoekenbezochtbezochtenbij iemand langsgaan; een plek gaan bekijken
biddenbadbadenmet God praten
biedenboodbodeniets geven of voorstellen; een prijs noemen op een veiling
bijtenbeetbetenmet je tanden in iets zetten
bindenbondbondenmet een touw vastmaken
blazenbliesbliezenlucht met kracht uit je mond laten gaan
blijkenbleekblekenduidelijk worden dat iets zo is
blijvenbleefblevenniet weggaan; niet veranderen
brekenbrakbrakenkapotmaken of kapotgaanMet zijn als iets kapotgaat: het glas is gebroken. Met hebben als iemand iets kapotmaakt: ik heb het glas gebroken.
brengenbrachtbrachteniets of iemand naar een plek meenemen
buigenboogbogenkrom maken; je hoofd of lichaam naar voren doenMet hebben als iemand iets buigt of een buiging maakt: hij heeft de stang gebogen, hij heeft voor de koning gebogen. Met zijn als iets krom wordt: de tak is gebogen.
denkendachtdachtenje verstand gebruiken; iets geloven of verwachten
doendeeddedenmet iets bezig zijn; iets uitvoeren
dragendroegdroegeniets vasthouden en meenemen; kleren aanhebben
drijvendreefdrevenboven op het water liggen; een zaak leidenMet zijn als iets ergens heen drijft: de bal is naar de kant gedreven. Met hebben als iets op één plek drijft, of als iemand een zaak leidt: hij heeft een winkel gedreven.
drinkendronkdronkeniets vloeibaars doorslikken, zoals water of koffie
duikendookdokenmet je hoofd eerst onder water gaanMet zijn als je zegt waarheen: hij is in het water gedoken. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb in Egypte gedoken.
dwingendwongdwongeniemand iets laten doen wat hij niet wil
ervarenervoerervoereniets zelf meemaken of voelen
etenatatenvoedsel in je mond stoppen en doorslikken
fluitenflootfloteneen hoog geluid maken met je lippen
gaanginggingenvan de ene plek naar de andere bewegen
genezengenasgenazenweer gezond worden of makenMet zijn als iemand beter wordt: ik ben genezen. Met hebben als iemand een ander beter maakt: de dokter heeft hem genezen.
genietengenootgenoteniets heel fijn vinden
gevengafgavenzorgen dat een ander iets krijgt
gietengootgotenvloeistof uit een kan of fles laten stromen
glijdengleedgledensoepel over een glad oppervlak bewegenMet zijn als je zegt waarheen: het kind is naar beneden gegleden. Met hebben voor de activiteit zelf: de kinderen hebben de hele middag gegleden.
glimmenglomglommenzacht licht teruggeven, zoals schoon metaal
gravengroefgroeveneen gat in de grond maken
hangenhinghingenaan iets vastzitten zonder de grond te raken
hebbenhadhaddenbezitten; eigenaar van iets zijn
helpenhielphielpeniets voor of met iemand doen, zodat het makkelijker gaat
houdenhieldhieldenvastpakken en niet loslaten; niet weggeven; (van iemand) liefhebben
kiezenkooskozenuit meerdere dingen één nemen; stemmen
kijkenkeekkekenje ogen ergens op richten
klimmenklomklommenmet handen en voeten omhooggaanMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar de top geklommen. Met hebben voor de activiteit zelf: we hebben de hele dag geklommen.
klinkenklonkklonkeneen geluid geven; zo overkomen als je het hoort
knijpenkneepknepeniets hard tussen je vingers drukken
komenkwamkwamenhierheen gaan; ergens verschijnen
kopenkochtkochteniets krijgen door ervoor te betalen
krijgenkreegkregeniets ontvangen
krimpenkrompkrompenkleiner worden, zoals een trui in de wasMeestal met zijn, voor iets wat kleiner is geworden: de trui is gekrompen. Met hebben, wat weinig voorkomt, gaat het om het krimpen zelf en niet om het resultaat.
kruipenkroopkropenop handen en knieën vooruitgaan, zoals een babyMet zijn als je zegt waarheen: de baby is naar de deur gekropen. Met hebben voor de activiteit zelf: de baby heeft de hele dag gekropen.
kunnenkonkondenin staat zijn om iets te doen
latenlietlietentoestaan; iets niet meenemen of niet doen
lezenlaslazengeschreven woorden bekijken en begrijpen
liegenlooglogenmet opzet iets zeggen wat niet waar is
liggenlaglagenplat op bed of op de grond rusten
lijdenleedledenveel pijn of verdriet hebben
lijkenleeklekende indruk geven; bijna hetzelfde eruitzien als iets anders
lopenliepliepente voet gaan; wandelenMet zijn als je zegt waarheen: ik ben naar huis gelopen. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb een uur gelopen.
metenmatmatenuitzoeken hoe lang, groot of zwaar iets is
moetenmoestmoestenverplicht zijn om iets te doenHet voltooid deelwoord gemoeten zie je weinig. Met een ander werkwoord gebruik je de infinitief: ik heb moeten werken.
mogenmochtmochtentoestemming hebben; iemand aardig vindenHet voltooid deelwoord is gemogen. Je gebruikt het zonder ander werkwoord, vooral voor 'aardig vinden': ik heb hem altijd gemogen. Met een ander werkwoord gebruik je de infinitief: ik heb mogen kijken.
nemennamnameniets pakken en houden
ontbijtenontbeetontbeten's ochtends de eerste maaltijd eten
ontwerpenontwierpontwierpeneen plan of tekening maken voor iets nieuws
rijdenreedredenmet een auto, fiets of paard ergens heen gaanMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar Utrecht gereden. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb twee uur gereden.
roepenriepriepenmet een harde stem iets zeggen; iemand vragen te komen
ruikenrookrokeniets met je neus merken; een geur hebben
scheldenscholdscholdenboos lelijke woorden tegen iemand zeggen
schenkenschonkschonkeneen drankje in een glas doen; iets cadeau geven
scherenschoorschorenhaar heel kort weghalen met een mes of apparaat
schietenschootschotenmet een geweer vuren; een bal hard wegtrappenMet hebben als iemand schiet: hij heeft op het doel geschoten. Met zijn voor een snelle beweging ergens heen: de kat is onder de bank geschoten.
schijnenscheenschenenlicht geven, zoals de zon; zo lijken
schrijvenschreefschrevenwoorden op papier of een scherm zetten
schrikkenschrokschrokkenplotseling bang worden
schuivenschoofschoveniets over de grond of de tafel duwenMet zijn als iets ergens heen glijdt: het boek is van de tafel geschoven. Met hebben als je iets duwt: ik heb de tafel opzij geschoven.
slaansloegsloegeniemand of iets hard raken met je hand
slapensliepsliepenmet je ogen dicht rusten, 's nachts in bed
slijpensleepslepeneen mes of potlood scherp maken
sluipensloopslopenheel stil en voorzichtig ergens heen gaan
sluitenslootslotendichtdoen, zoals een deur of een winkel
smeltensmoltsmoltenvloeibaar worden door warmte, zoals ijsMet zijn als iets vanzelf smelt: het ijs is gesmolten. Met hebben als iemand iets laat smelten: ik heb de boter gesmolten.
snijdensneedsnedenmet een mes in stukken verdelen
snuitensnootsnotenje neus leegmaken in een zakdoek
snuivensnoofsnovenhard lucht door je neus naar binnen halen
spijtenspeetjammer vinden wat er gebeurd isAlleen met het: het spijt me, het speet haar. Daarom is er geen meervoud.
sprekenspraksprakenwoorden zeggen; een taal kennen en gebruiken
springensprongsprongenmet kracht van de grond omhooggaanMet zijn als je zegt waarheen: hij is in het water gesprongen. Met hebben voor de activiteit zelf: de kinderen hebben op het bed gesprongen.
spuitenspootspotenvloeistof met kracht ergens op laten komen; een prik geven
staanstondstondenrechtop op je voeten zijn
stekenstakstakeniets ergens in duwen; prikken, zoals een bij
stelenstalstaleniets meenemen wat niet van jou is
stervenstierfstiervenophouden met leven
stijgensteegstegenomhooggaan; hoger of meer worden
stinkenstonkstonkeneen vieze geur hebben
strijdenstreedstredenhard vechten voor of tegen iets
strijkenstreekstrekenkleren glad maken met een heet apparaat
trekkentroktrokkeniets naar je toe halen; rondreizenMet zijn als je rondreist: we zijn door Europa getrokken. Met hebben als je ergens aan trekt: ik heb aan het touw getrokken.
vallenvielvielennaar beneden gaan zonder dat je het wilt
vangenvingvingeniets pakken dat beweegt, zoals een bal
varenvoervoerenmet een boot over het water gaanMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar Texel gevaren. Met hebben voor de activiteit zelf: we hebben de hele dag gevaren.
vechtenvochtvochtenelkaar slaan en duwen; ergens hard voor werken
verbiedenverboodverbodenzeggen dat iets niet mag
verdwijnenverdweenverdwenenweggaan, zodat je het niet meer ziet
vergelijkenvergeleekvergelekenkijken wat hetzelfde en wat anders is aan twee dingen
vergetenvergatvergatenniet meer weten; niet meer aan iets denkenMeestal met zijn: ik ben zijn naam vergeten. Met hebben vooral als je iets niet hebt gedaan: ik heb vergeten te bellen.
verliezenverloorverloreniets kwijtraken; niet winnenMet zijn als je iets kwijt bent: ik ben mijn sleutels verloren. Met hebben bij een wedstrijd: we hebben de wedstrijd verloren. Let op de r: verloor, verloren.
vermijdenvermeedvermedenuit de buurt blijven van iets; zorgen dat iets niet gebeurt
vertrekkenvertrokvertrokkenweggaan van een plek; op reis gaan
verwijtenverweetverwetenboos zeggen dat iemand iets fout heeft gedaan
verzinnenverzonverzonneniets nieuws bedenken, vaak iets wat niet waar is
vindenvondvondeniets zien wat je zocht; een mening hebben
vliegenvloogvlogendoor de lucht gaan, zoals een vogelMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar Rome gevlogen. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb nog nooit gevlogen.
vragenvroegvroegenzeggen dat je iets wilt weten of hebbenDe verleden tijd is onregelmatig (vroeg), maar het voltooid deelwoord is regelmatig: gevraagd.
vriezenvroorzo koud zijn dat water ijs wordtAlleen met het, voor het weer: het vriest, het vroor. Daarom is er geen meervoud. Let op de r: vroor, gevroren.
wegenwoogwogenkijken hoe zwaar iets is; een bepaald gewicht hebben
werpenwierpwierpeniets met kracht door de lucht gooien
wervenwierfwiervenmensen zoeken die lid worden of komen werken
wetenwistwisteninformatie in je hoofd hebben
wijzenweeswezenmet je vinger laten zien waar iets is
winnenwonwonnende beste zijn in een wedstrijd of spel
wordenwerdwerdenveranderen in iets anders
wrijvenwreefwrevenmet je hand heen en weer over iets gaan
zeggenzeizeideniets met woorden uitspreken; vertellen
zendenzondzondensturen; een programma op radio of tv brengen
zienzagzagenmet je ogen waarnemen
zijnwaswarenbestaan; je op een plek of in een toestand bevinden
zingenzongzongenmet je stem muziek maken
zinkenzonkzonkennaar de bodem van het water gaan
zittenzatzatenop een stoel rusten, niet staan en niet liggen
zoekenzochtzochtenproberen iets te vinden
zuigenzoogzogenmet je mond lucht of vloeistof naar binnen halen
zullenzouzoudenhulpwerkwoord voor iets in de toekomstEr is geen voltooid deelwoord, dus ook geen perfectum. De verleden tijd gebruik je ook voor een wens: ik zou graag komen.
zwemmenzwomzwommenje in het water voortbewegen met armen en benenMet zijn als je zegt waarheen: ik ben naar de overkant gezwommen. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb een uur gezwommen.