Zo veranderen onregelmatige werkwoorden in de verleden tijd, patroon voor patroon, zoals bijten – beet – beten: alle werkwoorden van de lijst, met hun vormen en hun betekenis.
Bij deze werkwoorden verandert de klinker in de verleden tijd, en vaak ook in het voltooid deelwoord. Elk patroon zet de werkwoorden bij elkaar die op dezelfde manier veranderen.
De ij wordt ee
ij → ee → e
In de verleden tijd enkelvoud wordt de ij van de infinitief ee, in het meervoud en het voltooid deelwoord e: bijten – beet – beten – gebeten. Werkwoorden die beginnen met be-, ont- of ver-, en overlijden, krijgen geen ge-: begrijpen – begreep – begrepen – begrepen.
begrijpenbegreepbegrepenbegrepen (heb)snappen wat iets betekent
bijtenbeetbetengebeten (heb)met je tanden in iets zetten
29 werkwoorden
De ie, ui of e wordt oo
ie, ui, e → oo → o
In de verleden tijd enkelvoud wordt de ie, ui of e van de infinitief oo, in het meervoud en het voltooid deelwoord o: bieden – bood – boden – geboden, sluiten – sloot – sloten – gesloten. Bij verliezen en vriezen wordt de z ook een r: verloor, gevroren.
bedriegenbedroogbedrogenbedrogen (heb)iemand oneerlijk voor de gek houden
De i wordt o
i → o → o
De korte i wordt o in de verleden tijd, enkelvoud en meervoud, en in het voltooid deelwoord: drinken – dronk – dronken – gedronken, beginnen – begon – begonnen – begonnen. De e van zwemmen verandert net zo: zwom, gezwommen.
beginnenbegonbegonnenbegonnen (ben)met iets starten
De e wordt o
e → o → o
De korte e wordt o in de verleden tijd, enkelvoud en meervoud, en in het voltooid deelwoord: schenken – schonk – schonken – geschonken, trekken – trok – trokken – getrokken.
scheldenscholdscholdengescholden (heb)boos lelijke woorden tegen iemand zeggen
De e of i wordt a
e, i → a → a
De verleden tijd krijgt een a, kort in het enkelvoud en lang in het meervoud; het voltooid deelwoord heeft meestal een e of o: geven – gaf – gaven – gegeven, breken – brak – braken – gebroken. Ook komen (kwam) en zien (zag) horen hierbij.
De a wordt oe in de verleden tijd, enkelvoud en meervoud, maar het voltooid deelwoord heeft weer een a: dragen – droeg – droegen – gedragen, slaan – sloeg – sloegen – geslagen. Het voltooid deelwoord van vragen is regelmatig: gevraagd.
dragendroegdroegengedragen (heb)iets vasthouden en meenemen; kleren aanhebben
Verleden tijd met ie of i
… → ie, i
Welke klinker de infinitief ook heeft, de verleden tijd krijgt ie, of i voor ng (ging, hing, ving). Het voltooid deelwoord heeft de klinker van de infinitief, maar een e wordt o: laten – liet – lieten – gelaten, helpen – hielp – hielpen – geholpen.
bedervenbedierfbediervenbedorven (ben/heb)slecht worden, zoals oud eten; iets verpestenMet zijn als iets slecht wordt: de melk is bedorven. Met hebben als iemand of iets het verpest: de regen heeft het feest bedorven.
Andere patronen
Deze werkwoorden volgen een ander soort patroon: een verleden tijd op -cht, of een regelmatige verleden tijd met een voltooid deelwoord op -en.
Verleden tijd op -cht
… → -cht
De verleden tijd eindigt op -cht, met een a of o ervoor, en het voltooid deelwoord meestal ook: denken – dacht – dachten – gedacht, kopen – kocht – kochten – gekocht. Het voltooid deelwoord van mogen is gemogen.
Een paar van de meest gebruikte werkwoorden volgen geen patroon. Leer hun vormen uit je hoofd: je gebruikt ze elke dag.
Geen patroon
Uit je hoofd leren
Deze veelgebruikte werkwoorden volgen geen patroon, en sommige veranderen helemaal: zijn – was – waren – geweest, hebben – had – hadden – gehad. Leer elke rij uit je hoofd.
blijkenbleekblekengebleken (ben)duidelijk worden dat iets zo is
blijvenbleefblevengebleven (ben)niet weggaan; niet veranderen
drijvendreefdrevengedreven (ben/heb)boven op het water liggen; een zaak leidenMet zijn als iets ergens heen drijft: de bal is naar de kant gedreven. Met hebben als iets op één plek drijft, of als iemand een zaak leidt: hij heeft een winkel gedreven.
glijdengleedgledengegleden (ben/heb)soepel over een glad oppervlak bewegenMet zijn als je zegt waarheen: het kind is naar beneden gegleden. Met hebben voor de activiteit zelf: de kinderen hebben de hele middag gegleden.
kijkenkeekkekengekeken (heb)je ogen ergens op richten
knijpenkneepknepengeknepen (heb)iets hard tussen je vingers drukken
krijgenkreegkregengekregen (heb)iets ontvangen
lijdenleedledengeleden (heb)veel pijn of verdriet hebben
lijkenleeklekengeleken (heb)de indruk geven; bijna hetzelfde eruitzien als iets anders
ontbijtenontbeetontbetenontbeten (heb)'s ochtends de eerste maaltijd eten
rijdenreedredengereden (ben/heb)met een auto, fiets of paard ergens heen gaanMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar Utrecht gereden. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb twee uur gereden.
schijnenscheenschenengeschenen (heb)licht geven, zoals de zon; zo lijken
schrijvenschreefschrevengeschreven (heb)woorden op papier of een scherm zetten
slijpensleepslepengeslepen (heb)een mes of potlood scherp maken
snijdensneedsnedengesneden (heb)met een mes in stukken verdelen
spijtenspeetgespeten (heeft)jammer vinden wat er gebeurd isAlleen met het: het spijt me, het speet haar. Daarom is er geen meervoud.
stijgensteegstegengestegen (ben)omhooggaan; hoger of meer worden
strijdenstreedstredengestreden (heb)hard vechten voor of tegen iets
strijkenstreekstrekengestreken (heb)kleren glad maken met een heet apparaat
verdwijnenverdweenverdwenenverdwenen (ben)weggaan, zodat je het niet meer ziet
vergelijkenvergeleekvergelekenvergeleken (heb)kijken wat hetzelfde en wat anders is aan twee dingen
vermijdenvermeedvermedenvermeden (heb)uit de buurt blijven van iets; zorgen dat iets niet gebeurt
verwijtenverweetverwetenverweten (heb)boos zeggen dat iemand iets fout heeft gedaan
wijzenweeswezengewezen (heb)met je vinger laten zien waar iets is
wrijvenwreefwrevengewreven (heb)met je hand heen en weer over iets gaan
zwijgenzweegzwegengezwegen (heb)niets zeggen; stil blijven
bewegen
bewoog
bewogen
bewogen (heb)
van plaats of houding veranderen
biedenboodbodengeboden (heb)iets geven of voorstellen; een prijs noemen op een veiling
buigenboogbogengebogen (ben/heb)krom maken; je hoofd of lichaam naar voren doenMet hebben als iemand iets buigt of een buiging maakt: hij heeft de stang gebogen, hij heeft voor de koning gebogen. Met zijn als iets krom wordt: de tak is gebogen.
duikendookdokengedoken (ben/heb)met je hoofd eerst onder water gaanMet zijn als je zegt waarheen: hij is in het water gedoken. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb in Egypte gedoken.
fluitenflootflotengefloten (heb)een hoog geluid maken met je lippen
gietengootgotengegoten (heb)vloeistof uit een kan of fles laten stromen
kiezenkooskozengekozen (heb)uit meerdere dingen één nemen; stemmen
kruipenkroopkropengekropen (ben/heb)op handen en knieën vooruitgaan, zoals een babyMet zijn als je zegt waarheen: de baby is naar de deur gekropen. Met hebben voor de activiteit zelf: de baby heeft de hele dag gekropen.
liegenlooglogengelogen (heb)met opzet iets zeggen wat niet waar is
ruikenrookrokengeroken (heb)iets met je neus merken; een geur hebben
scherenschoorschorengeschoren (heb)haar heel kort weghalen met een mes of apparaat
schietenschootschotengeschoten (ben/heb)met een geweer vuren; een bal hard wegtrappenMet hebben als iemand schiet: hij heeft op het doel geschoten. Met zijn voor een snelle beweging ergens heen: de kat is onder de bank geschoten.
schuivenschoofschovengeschoven (ben/heb)iets over de grond of de tafel duwenMet zijn als iets ergens heen glijdt: het boek is van de tafel geschoven. Met hebben als je iets duwt: ik heb de tafel opzij geschoven.
sluipensloopslopengeslopen (ben)heel stil en voorzichtig ergens heen gaan
sluitenslootslotengesloten (heb)dichtdoen, zoals een deur of een winkel
snuitensnootsnotengesnoten (heb)je neus leegmaken in een zakdoek
snuivensnoofsnovengesnoven (heb)hard lucht door je neus naar binnen halen
spuitenspootspotengespoten (heb)vloeistof met kracht ergens op laten komen; een prik geven
verbiedenverboodverbodenverboden (heb)zeggen dat iets niet mag
verliezenverloorverlorenverloren (ben/heb)iets kwijtraken; niet winnenMet zijn als je iets kwijt bent: ik ben mijn sleutels verloren. Met hebben bij een wedstrijd: we hebben de wedstrijd verloren. Let op de r: verloor, verloren.
vliegenvloogvlogengevlogen (ben/heb)door de lucht gaan, zoals een vogelMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar Rome gevlogen. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb nog nooit gevlogen.
vriezenvroorgevroren (heeft)zo koud zijn dat water ijs wordtAlleen met het, voor het weer: het vriest, het vroor. Daarom is er geen meervoud. Let op de r: vroor, gevroren.
wegenwoogwogengewogen (heb)kijken hoe zwaar iets is; een bepaald gewicht hebben
zuigenzoogzogengezogen (heb)met je mond lucht of vloeistof naar binnen halen
drinkendronkdronkengedronken (heb)iets vloeibaars doorslikken, zoals water of koffie
dwingendwongdwongengedwongen (heb)iemand iets laten doen wat hij niet wil
glimmenglomglommengeglommen (heb)zacht licht teruggeven, zoals schoon metaal
klimmenklomklommengeklommen (ben/heb)met handen en voeten omhooggaanMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar de top geklommen. Met hebben voor de activiteit zelf: we hebben de hele dag geklommen.
klinkenklonkklonkengeklonken (heb)een geluid geven; zo overkomen als je het hoort
krimpenkrompkrompengekrompen (ben/heb)kleiner worden, zoals een trui in de wasMeestal met zijn, voor iets wat kleiner is geworden: de trui is gekrompen. Met hebben, wat weinig voorkomt, gaat het om het krimpen zelf en niet om het resultaat.
schrikkenschrokschrokkengeschrokken (ben)plotseling bang worden
springensprongsprongengesprongen (ben/heb)met kracht van de grond omhooggaanMet zijn als je zegt waarheen: hij is in het water gesprongen. Met hebben voor de activiteit zelf: de kinderen hebben op het bed gesprongen.
stinkenstonkstonkengestonken (heb)een vieze geur hebben
verzinnenverzonverzonnenverzonnen (heb)iets nieuws bedenken, vaak iets wat niet waar is
vindenvondvondengevonden (heb)iets zien wat je zocht; een mening hebben
winnenwonwonnengewonnen (heb)de beste zijn in een wedstrijd of spel
zingenzongzongengezongen (heb)met je stem muziek maken
zinkenzonkzonkengezonken (ben)naar de bodem van het water gaan
zwemmenzwomzwommengezwommen (ben/heb)je in het water voortbewegen met armen en benenMet zijn als je zegt waarheen: ik ben naar de overkant gezwommen. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb een uur gezwommen.
smeltensmoltsmoltengesmolten (ben/heb)vloeibaar worden door warmte, zoals ijsMet zijn als iets vanzelf smelt: het ijs is gesmolten. Met hebben als iemand iets laat smelten: ik heb de boter gesmolten.
trekkentroktrokkengetrokken (ben/heb)iets naar je toe halen; rondreizenMet zijn als je rondreist: we zijn door Europa getrokken. Met hebben als je ergens aan trekt: ik heb aan het touw getrokken.
vechtenvochtvochtengevochten (heb)elkaar slaan en duwen; ergens hard voor werken
vertrekkenvertrokvertrokkenvertrokken (ben)weggaan van een plek; op reis gaan
zendenzondzondengezonden (heb)sturen; een programma op radio of tv brengen
kapotmaken of kapotgaanMet zijn als iets kapotgaat: het glas is gebroken. Met hebben als iemand iets kapotmaakt: ik heb het glas gebroken.
etenatatengegeten (heb)voedsel in je mond stoppen en doorslikken
genezengenasgenazengenezen (ben/heb)weer gezond worden of makenMet zijn als iemand beter wordt: ik ben genezen. Met hebben als iemand een ander beter maakt: de dokter heeft hem genezen.
gevengafgavengegeven (heb)zorgen dat een ander iets krijgt
lezenlaslazengelezen (heb)geschreven woorden bekijken en begrijpen
liggenlaglagengelegen (heb)plat op bed of op de grond rusten
metenmatmatengemeten (heb)uitzoeken hoe lang, groot of zwaar iets is
nemennamnamengenomen (heb)iets pakken en houden
sprekenspraksprakengesproken (heb)woorden zeggen; een taal kennen en gebruiken
stekenstakstakengestoken (heb)iets ergens in duwen; prikken, zoals een bij
stelenstalstalengestolen (heb)iets meenemen wat niet van jou is
vergetenvergatvergatenvergeten (ben/heb)niet meer weten; niet meer aan iets denkenMeestal met zijn: ik ben zijn naam vergeten. Met hebben vooral als je iets niet hebt gedaan: ik heb vergeten te bellen.
zienzagzagengezien (heb)met je ogen waarnemen
zittenzatzatengezeten (heb)op een stoel rusten, niet staan en niet liggen
gravengroefgroevengegraven (heb)een gat in de grond maken
slaansloegsloegengeslagen (heb)iemand of iets hard raken met je hand
varenvoervoerengevaren (ben/heb)met een boot over het water gaanMet zijn als je zegt waarheen: we zijn naar Texel gevaren. Met hebben voor de activiteit zelf: we hebben de hele dag gevaren.
vragenvroegvroegengevraagd (heb)zeggen dat je iets wilt weten of hebbenDe verleden tijd is onregelmatig (vroeg), maar het voltooid deelwoord is regelmatig: gevraagd.
bevallenbevielbevielenbevallen (ben)prettig zijn voor iemand; een baby krijgen
blazenbliesbliezengeblazen (heb)lucht met kracht uit je mond laten gaan
gaanginggingengegaan (ben)van de ene plek naar de andere bewegen
hangenhinghingengehangen (heb)aan iets vastzitten zonder de grond te raken
helpenhielphielpengeholpen (heb)iets voor of met iemand doen, zodat het makkelijker gaat
houdenhieldhieldengehouden (heb)vastpakken en niet loslaten; niet weggeven; (van iemand) liefhebben
latenlietlietengelaten (heb)toestaan; iets niet meenemen of niet doen
lopenliepliepengelopen (ben/heb)te voet gaan; wandelenMet zijn als je zegt waarheen: ik ben naar huis gelopen. Met hebben voor de activiteit zelf: ik heb een uur gelopen.
ontwerpenontwierpontwierpenontworpen (heb)een plan of tekening maken voor iets nieuws
roepenriepriepengeroepen (heb)met een harde stem iets zeggen; iemand vragen te komen
slapensliepsliepengeslapen (heb)met je ogen dicht rusten, 's nachts in bed
stervenstierfstiervengestorven (ben)ophouden met leven
vallenvielvielengevallen (ben)naar beneden gaan zonder dat je het wilt
vangenvingvingengevangen (heb)iets pakken dat beweegt, zoals een bal
werpenwierpwierpengeworpen (heb)iets met kracht door de lucht gooien
wervenwierfwiervengeworven (heb)mensen zoeken die lid worden of komen werken
brengenbrachtbrachtengebracht (heb)iets of iemand naar een plek meenemen
denkendachtdachtengedacht (heb)je verstand gebruiken; iets geloven of verwachten
kopenkochtkochtengekocht (heb)iets krijgen door ervoor te betalen
mogenmochtmochtengemogen (heb)toestemming hebben; iemand aardig vindenHet voltooid deelwoord is gemogen. Je gebruikt het zonder ander werkwoord, vooral voor 'aardig vinden': ik heb hem altijd gemogen. Met een ander werkwoord gebruik je de infinitief: ik heb mogen kijken.
zoekenzochtzochtengezocht (heb)proberen iets te vinden
De verleden tijd is regelmatig, met -te of -de volgens Ex softketchup, maar het voltooid deelwoord eindigt op -en, zoals bij een onregelmatig werkwoord: bakken – bakte – bakten – gebakken, wassen – waste – wasten – gewassen.
bakkenbaktebaktengebakken (heb)in de oven of de pan gaar maken
bradenbraaddebraaddengebraden (heb)vlees bruin en gaar maken in de oven of de pan
hetenheetteheettengeheten (heb)als naam hebben
hoevenhoefdehoefdengehoeven / gehoefd (heb)nodig zijn; vaak met niet: het is niet nodigBeide voltooide deelwoorden zijn goed: gehoeven en gehoefd. Met een ander werkwoord krijgt het perfectum de infinitief: ik heb niet hoeven werken.
lachenlachtelachtengelachen (heb)een blij geluid maken omdat iets grappig is
ladenlaaddelaaddengeladen (heb)spullen in een auto of boot zetten; een batterij vol stroom maken
radenraadde / riedraadden / riedengeraden (heb)een antwoord geven zonder het zeker te weten; advies gevenRaadde is de gewone verleden tijd; ried, een oudere vorm, is ook goed.
scheidenscheiddescheiddengescheiden (ben/heb)uit elkaar halen; officieel uit elkaar gaan na een huwelijkMet zijn als twee mensen uit elkaar gaan: mijn ouders zijn gescheiden. Met hebben als je dingen uit elkaar haalt: ik heb het afval gescheiden.
stotenstootte / stietstootten / stietengestoten (heb)hard ergens tegenaan komenStootte is de gewone verleden tijd; stiet, een oudere vorm, is ook goed.
verradenverraadde / verriedverraadden / verriedenverraden (heb)iemand die je vertrouwt in de steek laten; een geheim doorvertellenVerraadde is de gewone verleden tijd; verried, een oudere vorm, is ook goed.
vouwenvouwdevouwdengevouwen (heb)papier of kleren dubbel leggen
wassenwastewastengewassen (ben/heb)schoonmaken met water en zeepMet hebben voor schoonmaken: ik heb de auto gewassen. Met zijn alleen in de oude betekenis 'stijgen' van water: het water is gewassen.
12 werkwoorden
gedaan (heb)
met iets bezig zijn; iets uitvoeren
hebbenhadhaddengehad (heb)bezitten; eigenaar van iets zijn
kunnenkonkondengekund (heb)in staat zijn om iets te doen
moetenmoestmoestengemoeten (heb)verplicht zijn om iets te doenHet voltooid deelwoord gemoeten zie je weinig. Met een ander werkwoord gebruik je de infinitief: ik heb moeten werken.
staanstondstondengestaan (heb)rechtop op je voeten zijn
wetenwistwistengeweten (heb)informatie in je hoofd hebben
willenwilde / wouwilden / woudengewild (heb)zin hebben in iets; iets graag hebben of doenBeide vormen zijn goed: wilde of wou, wilden of wouden. De vormen met ou zijn informeler.
wordenwerdwerdengeworden (ben)veranderen in iets anders
zeggenzeizeidengezegd (heb)iets met woorden uitspreken; vertellen
zijnwaswarengeweest (ben)bestaan; je op een plek of in een toestand bevinden
zullenzouzoudenhulpwerkwoord voor iets in de toekomstEr is geen voltooid deelwoord, dus ook geen perfectum. De verleden tijd gebruik je ook voor een wens: ik zou graag komen.